One of the many poems written by Yosef Kerler in the Soviet jails and in the labor camps of Vorkuta in the first half of the 1950s. Read by the author, recorded by the Yiddish poet and theater and culture champion, Dovid Shvartzman (later: Shav-Artsa) in Kesenev (Chisinau) in the early 19960s.
אַיעדן טאָג –
און טאָמער ניט קיין נייע,
דען
און טאָמער זעסטו נאָר
מיט זיך
נאָר ס'טרעפט זיך אויך צומאָל –
און ס'איז נישטאָ צו אים
אויף קיין האָר נישט!
און ווערסט דאַן
דו שטייסט און דו ווארטסט
... אז עמיצער זאל
נאר ס'וועט גארניט ניט העלפן
כאטש שריי אויף א קול
אויך ביימער, -- זיי שטייען
און ווארטן מסתם
און די צווייגן ניט סמעיען
פארשעמען דעם שטאם
וואלסט טאקע געוואלט
מיט צווייגן צעשפרייט
אום אסיען מיט גאלד
באגליקן די וועלט
נאר, דו, רק דו שטייסט
און ווארטסט
עמיץ זאל
צוזאמען מיט דיר
שרייען הויך
אויף א קול
דער אַלטער גראַפאָמאַן ווערט גאָר
פון יאָר צו יאָר
אַלץ יינגער
זיין אומבאַהאָלפנקייט ווערט גאָר
פון יאָר צו יאָר
אַלץ פלינקער
זיין אומגעצוימטער ווערטער־ים
ווערט ברייטערער
ווי טיפער
נאָר ער, דער בראַווער קאַפיטאַן
טרייבט ווייטער
זיינע שיפן
טאָ זאָל ער ווייטער זיין קאַנקאַן
מיט יונגן אָנמאַכט
פּראַווען
אויף אָ־דער וועלט זיין באַלאַגאַן
וועט קיינעם
ניט פאַרתמען
ווייל ס'איז שוין לאַנג א טויבע וועלט
וואו הוילע קעלט
טוט הוליען
דער וועלטס וויגוואַם אויף זיין געשטעל
וועט קאַם אַ ברום טאָן:
חולי?
דאָס אינערלעכע אויג וויל אַלץ דערזען אינגאַנצן
נאר ס'טוט אין דעם דער חושך פון דער וועלט אַלץ גלאַנצן
ס'טוט מיניען זיך דערין די שוואַרצקייט אומגעצוימטע
וואָס שטרעקט זיך אַלץ צו אַלע ווינקעלעך פאַרגרויטע
רייס אָפּ פון זיך די שאָרן פון אינערלעכער ראיה
דערוועג זיך זען מיט האַרץ דעם שאָטן פון סטיכיע
וואָס וואָלט אָן ליכט גאָר ניט געהאַט קיין קיום
און בענטש דאָס ליכט וואָס אייביקט אָפּ דער פינצטערניש אַ סיום
באַקומען היינט אַ מעלדונג אין דער פּאָסט:
מיין טייערער,
ניט וואַג זיך טאָן קיין וואַקל גאָר!
צי דען פאַרגעסן האָסט,
אַז לעבן לעבסטו
אין אַ וועלט אַ פּאָסט־
אַ פאָסט־מאָדערנער און אַ היפּשלעך
"פּאָסט־ווערנאַקולער"?!
די מעלדונג אָפּגעשלונגען אָן פאַרדראָס
און מיט די פריינד אַוועק צו מאַכן אַ שהכל, נאָר
טאַקע אויסזינגען מוז מען דאָס,
וואָס קאָן צעשמעלצן כדבעי
דעם זלידנעם פראָסט
עס זאָל ניט דרינגען אין די ריפּן
צוזאַם מיט בייזלעכע
אָראַקולן.
איז לאָמיר מאַכן אַ שהכל פּשוט־פּראָסט
פאַר אונדזער פריינדשאַפט
און פאַר אונדזער רעכט
זיך ווייטער וואַקלען דאָ!
און מאַלע וואָס עס ברענגט מיט זיך די פּאָסט
אַבי עס ווייטער שפּרודלען ווערטער --
לוסטיק, לעבעדיק, און יוסט --
און גאַנץ "ספּעקטאַקולער"!
געליבטע, כ'שטאַרב צו ביסלעך אויס,
מיט מיר צוזאַמען גוססט – אָסיען.
דער לאַנגער זומער איז שוין אויס
און ביימער – אומעטיק פאַריתומט.
נאָר טאָמער זאָגסטו בלויז אַ וואָרט,
אַ וואָרט פון טרייסט און לינדן צערטל,
ווערט מילדער אַלץ דאַן אויפן אָרט
און גרינגער ווערט מיין קליינינק וועלטל.
פון וועלטל ווערט אויפסניי אַ וועלט,
דער טראָט ווערט זיכערער און מונטער
און כ'נעם באַלד פליען, שטאָלץ צעהעלט,
איבער דער ערד דער רוישיק בונטער.
געליבטע, וואַרף נאָך ניט אַוועק
דעם פייכטן בליק וואָס כ'טו דיר שיקן,
ווייל אויך דער ווינטער האָט אַן עק,
אַ גמר וואָס בענטשט די פרילינגליקן.
נאָר אויבע ניט, אויב ניט באַשערט –
| ||||||||||
- Mood:
ditzy
Trzeba tańczyć, trzeba śpiewać
פוילישע יאַטן און יאַטיכעס פאַרשטעלטע פאַר יידן, פאַר רויטבאַקיקע יידישקעס, טאַנצן און זינגען און שרייען... אַן עלטערער יאַצעק אין טלית און תפילין מיט אַ קינסטלעכער באָרד וויגט זיך און וואַקלט זיך מיט ניגונימס שיריים... אַזויפיל ניט יידישע פּנימער שלינגען און שלינגען און שלינגען דעם געוויין פון צעכראַסטעטן פידל און בלאָנדע קראַסאַוויצעס האָפּסלען, מיט פיסעלעך דריגען און דריגען און דריגען... וואו ביסטו, פארשטעלטער וואַסיל?! די וועלט די פאַרשטעלטע וויל לאָזן דיך גריסן: מיט דיינעם אַ ניגון, מיט דיינס אַ טיף יידישן וואָרט, מיט דיינעם אַ פּיזמון... צי ביסטו שוין ווידער אַרויף אין די הויכע היכלות פון אויבן, נאָר קאָנסט מער ניט אומקערן זיך אין די נידער וואו ס'אייביקן שטויבן? און סע טרייסלען זיך ווילד און צום טאַקט פאַלשע בערד, פאַלשע פּאות מיט פאַרשוועכטע טליתים, בעת פון אויבן צעשטומט זיך פון לעבן דער צרור, פּראַווען אומעטיק לוסטיקן באַל מאַסקאַראַד – די מתים.
זי טאָר ניט וויסן
ווי שטאַרק, ווי טיף
טוט בענקשאַפט טריפן
אין דיין געמיט
צען טויזנט מאָל
געגאַרט, געקוועלט
ווי ניאַגאַראַ
פארטרערט די וועלט
צען טויזנט מאָל
געקושט, געגלעט
איר ליכטיק בילד
אין דיר צעהעלט
סיי פונדערווייטנס
סיי איר דערנעבן
זי טאָר ניט וויסן
דו טאָרסט ניט פרעגן
אַלץ, וואׇס פאַרביי, ווערט ניט פאַרביי אויף אייביק;
פאַרבלייב, פאַרבלייב – עס זשומען קלאׇר די שטערן,
Минувшее навек ли умирает?
Пускай навек, но разве целиком?
Когда из глины плоть рождается живая,
Все та же радость обжигает божий окоём.
Постой, постой! -- взывает звёздное кипенье,
Но от зари вечерней
И до новой горделивой поступи Творенья
Молитвы робкой все еще не угасает свет.
Перевод Рут Левин
דאׇס ליד "אל חנון" ווערט דאׇ געלייענט פון דער מחברין. קאַדיע מאׇלאׇדאׇווסקי האׇט עס אׇנגעשריבן אין יאׇר 1945 און עס איז אַריין אין איר בוך "דער מלך דוד אַליין איז געבליבן", פאַרלאַג "פּאַפּירענע בריק", ניו־יאׇרק 1946.
The poem El khanun (Mercyful God) Kadya Molodowsky was written by Kadia Molodowsky in 1945. It is the poem opening her 1946 collection, entitled "Only King David Remained", published in New York by the Papirene brik farlag (Paper Bridge Press). j
דאׇס ליד ווערט אויך געזונגען פון סידאׇר בעלארסקי, זעט דאס צווייטע ליד אויף:
http://faujsa.fau.edu/jsa/music_album.ph
קאלאמיי, זומער 2004, פאטא: פאוועל פיגורסקי
PHOTO: Pawel Figurski
סיגעט -- הערלוי --יאס --באטשאן -- קאלאמיי
2008-1922
אַ קורצער פּורים־שפּיל
געשפּילט פון אברהם ווידער און זיין ברודער
אין הערלוי און שפּעטער אין יאַס פאַר דער צווייטער וועלט־מלחמה
לויטן נוסח וועלכן זיי האׇבן זיך אויסגעלערנט
אין די פריע 1930ער
פון זייער טאַטן, א געבוירענעם אין סיגעט
דער חתן־בחור קומט אַריין אין שטוב און זאָגט:
אַ גוטן טאַ-אַ-ק!
נעכטן נאָך מיטאָג
בין איך געקומען פון פּראַג.
איך וועל אייך דערציילן
די גאַנצע וואָרהייט,
אַז כ'האָ מיך דאָרט
אַ גאַנץ יאָר אַרומגעדרייט.
איך האָ געוואָלט שטודירן
אויף [אַ] לערער
האָב איך מיך דערזען
אויף אַ קוימענקערער.
און אַז איך כ'האָ מיך שוין יאָ דערזען
אויף [אַזאַ] שיינע ריינע מלאכה
בין איך געקומען זוכן
אַ ווייבל פון אַ שיינע משפּחה!
איך בין געקומען אַהער
זוכן אַ שיינעם שווער, –
ער זאָל קענען
אַ שטיקעלע גמרא,
ער זאָל מיר קויפן
אַ טלית מיט אַ[ן] עטרה.
און ווער ס'וועט מיר
נאָכגעבן
די אַלע זאַכן
קען איך שוין גיין
תנאים מאַכן!
די כלה־מויד הייבט זיך אויף און ענטפערט אים:
זאָג מיר, דו קליינער,
מוז דען זיין דער מחותן
אויך אַזאַ שיינער?
דאָרט וואו דאָס מיידל
וועט דיר געפעלן –
דאָרט וועסטו
די חופּה שטעלן!
זאָג, דו אַליין,
בין איך נישט גענוג שיין?
זאָל איך אַזוי זיין געזונט,
ווי איך בין אַ טייער קינד!
וועסט פאָרן
ביז קיין קראַסנעשאָרע
'עסט אויך ניש טרעפן
אַזאַ מיידל אַזוי ווי איך – טפו! –
קיינענאָרע!
יידישע קוימענקערער אין דער שטאט לידע אין ליטע
דער מקור:
http://www.eilatgordinlevitan.com/lida/l
דער קוימענקערער
אַ קורצער פּורים־שפּיל
אויסגעפירט פון
דוד ווידער ע"ה
ווי ער פלעגט עס אויסשפּילן צוזאַמען מיט זיין ברודער
אין הערלאָי און שפּעטער אין יאַס
לויטן נוסח וועלכן זיי האָבן זיך אויסגעלערנט אין די פריע 1930ער
ביי זייער טאַטן
אַ געבוירענעם אין סיגעט
פאַרשריבן אין קאָלאָמיי אין
יאׇר 2003
a short purimshpil recalled by Duvid Vider who used to perform it together with his brother in the early 1930s in Hirlau and later in Iasi (Romania) according to the text they have learned from their father
recorded by AHEYM — Archives of Historical and Ethnographic Yiddish Memories at Indiana University
on an expedition in Kolomyia (Kolomey)
May 2003
ברוכים הבאים
גיט א קוועטש גלייך דא אונטן
http://www.youtube.com/user/kalabusha
אנדערע אינטערעסאנטע אודיא און ווידעא מאטעריאלן
יצחק באשעוויס-זינגערס רעדע אויף א באנקעט אין שטאקהאלם לכבוד זיין באקומען די נאבעל פרעמיע אין 1978
ליפא שמעלצער’ס שטארק פאפולער ליד “אבי מע לעבט” דער פולער נוסח
Profile
![[info]](http://l-stat.livejournal.com/img/userinfo.gif)
kerbale- kerbale
- Yiddish TODAY
Syndicate
